Thu đã về với Hà Nội chưa?

Mùa thu Hà Nội dạo này, sẽ như thế nào nhỉ?

Nếu thử hình tượng hoá ký ức, thì ký ức về mùa thu Hà Nội của mình sẽ là tổng hợp những mảnh ghép hình từ nhiều bức tranh khác nhau, và mình chẳng còn nhớ mảnh nào thuộc bức nào, xuất hiện từ bao giờ, hay bức tranh trọn vẹn của chúng trông như thế nào nữa.

Mùa thu Hà Nội ngày đó, đã từng như thế nào nhỉ?

Mình nhớ chiếc váy vàng của mẹ. Váy liền dài đến bắp chân, màu vàng cam sậm hơn màu nắng một chút. Có một buổi sáng trời trong, mẹ mình mặc chiếc váy đó, dắt em gái mình đi phía trước, trên con phố nào đó gần Nhà thờ Lớn. Em gái mới chỉ cao đến eo mẹ, diện váy xoè màu tím có lớp voan lưới bồng bềnh. Mình đi đằng sau, nhìn nắng lấp lánh xiên ngang và gió khẽ lay tà váy đung đưa, liền rút điện thoại chụp lại hai bóng lưng vui tươi thân thuộc ấy.

Mình nhớ gánh cốm rong trước Siêu thị Tự chọn Kim Liên - ngày ấy hẵng còn là Cửa hàng Tự chọn - do một bác gái ngồi bán. Một bác gái nhỉ, hay là một cụ bà cũng nên. Mình chỉ biết chắc đó là một người đàn bà, thong thả cân mấy lạng cốm gói vào phiến lá xanh dịu, hạt cốm tròn mẩy cũng mang màu xanh, một màu xanh non ngọc ngà. Mình nhớ gói cốm ấy được mở ra đặt trên bàn kính ngoài phòng khách, bên cạnh có nước chè tươi và chuối vàng ươm. Người ta có đủ cách ăn cốm, thưởng cốm, nhưng có lẽ vì ảnh hưởng bởi văn chương của Thạch Lam mà mình chỉ thích ăn cốm không: mấy ngón tay nhón một nhúm cốm, rồi chậm rãi nhâm nhi mấy hạt con xíu mà mang tất thảy vị mùa thu.

Mình nhớ một đoạn văn trong truyện ngắn nào đó của báo Trà sữa cho Tâm hồn, có một người vừa gọt hồng vừa giải thích tại sao mình lại gọt hồng như thế: bạn gọt vỏ hồng giòn thành những dải dài dọc quả, để vỏ hồng rơi xuống như nắng rớt. Còn với hồng ngâm, bạn sẽ gọt vòng quanh, khéo léo không làm đứt đoạn vỏ để cuối cùng ra được một bông hoa. Đoạn văn có lẽ chỉ chừng một hai câu, không hiểu sao vẫn ở mãi trong đầu mình đến bây giờ. Hồi đó mình hay gọt hồng ngâm như thế nào nhỉ? Hình như là bổ múi cau trước, sau đó mới gọt vỏ từng miếng, từng miếng một. Chẳng giống nắng rớt, cũng chẳng thành hoa hồng, nhưng lại giống mấy con thuyền "bé tẻo teo", khẽ chòng chành giữa "ao thu lạnh lẽo nước trong veo" của Nguyễn Khuyến.

Mùa thu, ôi mùa thu, mùa thu của những năm tháng ấy còn là điều gì nữa? Mấy hình ảnh quen thuộc bài tả cảnh nào cũng viết: có trời trong vắt, có gió se se, có nắng vàng như mật ong. Hương hoa sữa nồng nàn, mùi hoa sữa nhức đầu nhức mũi. Thảm lá vàng xào xạc lạo xạo dưới gót giày, mùi lá khô xộc lên những ngày trời đột ngột nóng lên. Những ôm hoa cúc hoạ mi rung rinh sau những yên xe đạp khắp phố. Đường Phan Đình Phùng ríu rít các nàng thơ đang xúng xính cười xinh. Những bài hát về mùa thu. Những bài thơ về mùa thu. Những tản văn về mùa thu.

Dường như mùa thu nào cũng có những điều ấy, cũng là những điều ấy. Có lẽ sẽ có thêm vài điều mới hơn, bớt đi vài điều đã cũ. Những mảnh ghép lộn xộn của mình, có lẽ vẫn sẽ ghép thành một bức tranh thu hoàn chỉnh mà chẳng ai nhận ra ban đầu chúng vốn không thuộc về nhau. Thu này, thực ra cũng giống thu xưa thôi.

Có phải thế không?

"Không ai tắm hai lần trên một dòng sông." Gần đây, mình mới biết tới bản đầy đủ của câu nói này, tạm dịch là: "Không ai tắm hai lần trên một dòng sông, vì đó không còn là cùng một dòng sông, và đó cũng không còn là cùng một người nữa." Nước sông chảy liên tục nên lần thứ hai đã là một dòng sông mới, con người cũng thay đổi và sẽ không còn là "mình" của lần "tắm sông" đầu tiên.

Mùa thu cũng như thế, nhỉ? Gọi là vòng xoay luân chuyển bốn mùa, nhưng vòng xoay ấy cũng đang tịnh tiến về phía trước trên trục thời gian, và mùa thu cũng theo đó là một mùa thu mới. Hà Nội lại càng như thế, nhỉ? Và sự đổi thay của Hà Nội, lại rõ ràng hơn bao giờ hết, cụ thể và dễ nhận biết hơn hẳn so với sự đổi thay của mùa thu.

Mùa thu Hà Nội của những năm tháng ấy, mùa thu Hà Nội của mình, phải chăng cũng theo dòng chảy ấy mà khác đi, mà biến mất? Và mình, chơi vơi giữa con nước đang trôi, loay hoay cố gom lấy những mảnh ghép lộn xộn từ những bức tranh chẳng còn nguyên vẹn, chắp vá chúng thành một bức tranh đã cũ, vừa lưu luyến ngắm nghía, vừa thở dài hoài niệm. Thời gian, cuối cùng vẫn mang mùa thu của mình đi mất.

Nhưng mà, thời gian, cũng mang mình của những năm tháng ấy đi mất. Đi theo những mùa thu đã xa.

Mình không là bé con giơ điện thoại lên chụp ảnh mẹ và em gái nữa, không còn là đứa nhóc ngồi yên sau xe máy và chăm chú nhìn người ta gói cốm nữa, và cũng chẳng còn là cô gái tỉ mẩn gọt vỏ từng trái hồng ngâm nữa. Mình quên dần cảm giác sống giữa lòng Hà Nội với hoa sữa và nắng hanh, với cúc hoạ mi và những tình khúc thu bất hủ; vì cuộc sống bỗng chốc lại hối hả và nhiều mối bận tâm hơn, vì mình đã rời xa Hà Nội, vì mình đã lâu lắm rồi không còn trải nghiệm mùa thu Hà Nội nữa.

Thời gian mang chúng mình - mùa thu và mình, của những ngày xưa ấy - đi mất.

Còn điều gì ở lại? Có điều gì sẽ thay thế?

Vẫn là mình, vẫn là mùa thu. Mùa thu Hà Nội. Nhưng mình đã khác đi rất nhiều. Mình đang là một "mình mới", và sẽ còn mới hơn nữa. Mùa thu cũng thế. Hà Nội cũng thế. Chúng mình sẽ lại gặp nhau, hàn huyên như những người bạn cũ đã lâu ngày xa cách, sẽ hoài niệm chuyện xưa rồi lại ríu rít chuyện nay, và thậm chí, sẽ kể nhau nghe những ấp ủ cho chuyện sau này nữa.

Một mùa thu mới, đã đến, hoặc đang đến, với một Hà Nội mới chưa?

Và, mùa thu mới ở Hà Nội mới ấy, sẽ như thế nào nhỉ?