Christopher Nolan đã dựng lại thần thoại về người anh hùng Odysseus trong sử thi Homer qua một lăng kính điện ảnh đầy ẩn dụ. Gác lại sự vân vi kì ảo của huyền thoại Hy Lạp cổ, Odysseus chỉ là một con người trần thế, kiệt quệ và giằng xé giữa ký ức lẫn tội lỗi trên suốt hành trình trở về nhà của mình.

BOM TẤN THE ODYSSEY 2026

Christopher Nolan chưa từng làm khán giả thất vọng. Sự ra mắt của The Odyssey mùa hè 2026 dường như là một ý tưởng táo bạo khác của Nolan khi chuyển thể một câu chuyện sử thi sang một bộ phim với thời lượng gần ba tiếng đồng hồ, chỉ dành cho khán giả trên 18 tuổi. Không dừng lại ở đó, Nolan còn đưa bộ phim này vào thể loại sword-and-sandal (phim sử thi với hai hình ảnh đặc trưng - thanh kiếm và đôi dép sandal) mà Hollywood gần như đã khai tử kể từ Troy của Wolfgang Petersen cách đây hơn hai thập kỷ. 

Tưởng chừng là một canh bạc 250 triệu đô, The Odyssey lại là một trong những bom tấn đắt giá nhất năm 2026. Khởi chiếu ngày 17/7, cú mở màn của bộ phim đã mang lại doanh thu 263,7 triệu đô toàn cầu - con số ra mắt cao nhất trong sự nghiệp của Nolan, vượt qua cả The Dark Knight Rises.

Điều bất ngờ thực sự nằm ở tuần thứ hai sau khi bộ phim ra mắt, bộ phim thu thêm 87 triệu đô, xác lập doanh thu ở tuần thứ hai xuất sắc nhất trong toàn bộ sự nghiệp của Nolan, đánh bại cả The Dark Knight. Ở định dạng IMAX, bộ phim nhanh chóng cán mốc 100 triệu đô chỉ trong 10 ngày - nhanh thứ hai trong lịch sử phim chiếu rạp IMAX. 

SỰ CHOÁNG NGỢP VỀ THỊ GIÁC

Nolan đã quay toàn bộ The Odyssey bằng máy quay phim IMAX 70mm và celluloid (phim nhựa). Lý do cốt lõi là chất lượng hình ảnh vượt trội mà định dạng này có thể mang lại. Phim nhựa được ghi hình bằng phản ứng hóa học trên lớp nhũ tương, nên nó nắm bắt được độ phân giải, dải màu và vùng sáng-tối (dynamic range) mà cảm biến kỹ thuật số (digital) khó sánh kịp. Với IMAX 70mm mà Nolan dùng cho The Odyssey, lượng chi tiết ghi được là khổng lồ, tương đương độ phân giải cao hơn nhiều so với chuẩn phim kỹ thuật số thương mại. 

Lý do tiếp theo nằm ở triết lý về kỷ luật sáng tạo trên phim trường. Phim nhựa vô cùng đắt đỏ và có giới hạn. Mỗi cuộn phim chỉ quay được khoảng 3 phút và không xem lại được như digital. Nolan cho rằng chính sự ràng buộc này khiến cả đoàn phim - diễn viên lẫn ê-kíp - phải tập trung, chuẩn bị kỹ lưỡng hơn, thay vì quay tràn lan rồi phụ thuộc vào việc chỉnh sửa ở khâu hậu kỳ.

Lý do cuối cùng khiến Nolan lựa chọn phim nhựa là bởi tính lưu trữ lâu dài. Một cuộn phim nhựa được bảo quản đúng cách có thể tồn tại cả trăm năm. Ngược lại, định dạng số có thể liên tục lỗi thời sau vài thập kỷ. Nolan xem đây là vấn đề bảo tồn di sản điện ảnh nghiêm túc.

Không chỉ dừng lại ở chất liệu làm phim, khán giả còn không khỏi choáng ngợp trước sự thật rằng Nolan không hề sử dụng công nghệ CGI (mô phỏng hình ảnh bằng máy tính) trong những cảnh phim giả tưởng. Nolan đưa cả đoàn phim đi khắp nơi ở châu Âu để quay tại thực địa thay vì trường quay phông xanh. 

Trong cảnh phim về người khổng lồ Polyphemus - gã Cyclops (quái vật một mắt), con trai của thần biển Poseidon, Nolan đã cho dựng một con rối cơ khí khổng lồ cao khoảng 18 mét (60 feet) ngay trên phim trường, quay tại hang Nestor ở vùng Messenia, Hy Lạp. 

Đến trường đoạn giao chiến với người khổng lồ, Nolan dựa vào thủ thuật phối cảnh forced perspective (cách dàn dựng đánh lừa thị giác) và việc tính toán cự ly tới máy quay nhằm phóng đại sự chênh lệch kích thước. Nolan sử dụng những diễn viên đóng thế có chiều cao đối lập từ 1 mét 4 tới 2 mét, đặt cạnh nhau trong cùng một khung hình, tạo nên cảnh quay đầy sức nặng.

Một cảnh quay khác của đạo diễn Christopher Nolan - khi phù thủy Circe (Samantha Morton) biến người thành heo được thực hiện thủ công bằng rối animatronic và bộ phận giả kết hợp cùng góc máy dựng phim đã khiến toàn bộ ê-kíp làm phim phải sững sờ, vỗ tay ngay trên phim trường bởi độ chân thực quá cao. 

ĐAN XEN GIỮA THẦN THOẠI VÀ THỰC TẠI

Yếu tố thực sự khiến The Odyssey vượt khỏi khuôn khổ một tác phẩm chuyển thể sử thi thông thường nằm ở cách Nolan tái ngữ cảnh hóa văn bản của Homer.

Nolan không tìm cách minh họa lại thần thoại bằng hình ảnh, mà ông đã biến những huyền thoại xa vời thành ẩn dụ gần gũi về nội tâm con người. Đây có lẽ là vẻ đẹp đắt giá nhất của bộ phim: phóng chiếu thần thoại qua lăng kính đời thực. Bằng cách đó, Nolan vừa mang một hơi thở mới mẻ vào dòng phim sử thi, vừa đưa tới cho khán giả một cách nhìn hoàn toàn khác về những câu chuyện tưởng đã cũ mòn hàng nghìn năm.

Trong nguyên tác Homer, Zeus, Poseidon, Athena là những thực thể quyền năng bằng xương bằng thịt, trực tiếp nhào nặn số phận con người. Qua ống kính của Nolan, các vị thần tan biến thành tầng nghĩa ẩn dụ cho nội tâm con người. Zeus hiện thân qua tiếng sấm, ẩn dụ cho một trật tự cũ đang sụp đổ. Poseidon được thấy qua những cơn bão biển không thể chế ngự và Athena (Zendaya) chỉ xuất hiện trong tâm trí Odysseus, như một mảnh phản chiếu lý trí của chính ông. Từ đây, dụng ý của Nolan được thể hiện qua bộ phim rằng con người không bị thần linh điều khiển, mà bị chính nội tâm mình chi phối bởi cơn giận, định mệnh, lý trí. 

Phân cảnh ám ảnh nhất bộ phim - nữ phù thuỷ Circe biến thuỷ thủ đoàn thành heo dường như là phép ẩn dụ trần trụi cho những người lính đánh mất phần "người" sau chiến tranh, trượt xuống thành sinh vật của bản năng, mang trong lòng đầy bi thương và uất hận mà không thể diễn tả thành lời. 

Cuối cùng, Homer kể về những nàng Siren hát mê hoặc khiến thủy thủ lao đầu vào đá; Odysseus tự trói mình vào cột buồm để được nghe mà không chết. Nolan giấu tiếng hát của những Siren vào hình bóng những người phụ nữ trong quá khứ của Odysseus - Penelope, Helen, Calypso. Tiếng hát của Siren trong phim trở thành ẩn dụ cho ký ức đau đớn mà đẹp đẽ tới mức không thể buông. Từ đây, hành động tự trói mình vào cột buồm của Odysseus có lẽ mang một nghĩa mới - tự giam cầm chính mình trong quá khứ xa xôi, quẩn quanh với những gì đã mất mà không sao thoát ra. 

The Odyssey là lời khẳng định về một Christopher Nolan luôn tận hiến với điện ảnh. Lựa chọn định dạng đầy tính thử thách - phim nhựa IMAX 70mm, Nolan một lần nữa chứng minh sức hút và chiều sâu trong tác phẩm của mình khi khoác lên những câu chuyện thần thoại xa vời một lớp áo ẩn dụ đầy tính triết lý về đời sống nội tâm và hành trình cuộc đời con người.