Tiến Đạt và Ikebana – Mối duyên với chính mình
Bài viết COOKOO khám phá hành trình của Tiến Đạt đến với Ikebana, nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản, và cách hoa đạo trở thành một phần trong hành trình tìm lại chính mình, học cách sống chậm và buông bỏ những điều không còn phù hợp.
Tiến Đạt và hành trình đến với Ikebana
Sinh năm 2002, Tiến Đạt từng trải qua nhiều công việc và hướng đi khác nhau như pha chế, làm bánh, nhiếp ảnh và những lĩnh vực liên quan đến kiến trúc, hội họa. Giữa nhịp sống đô thị và áp lực của cuộc đua rat race, anh tìm thấy sự bình yên khi bắt đầu tìm hiểu Ikebana và nghệ thuật hoa đạo Nhật Bản.
Ikebana – Nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản
Ikebana (生け花), hay Kadō (華道), là nghệ thuật cắm hoa của Nhật Bản, đề cao sự sống, thiên nhiên, bố cục và mối quan hệ giữa con người với cây cỏ. Với Tiến Đạt, Ikebana không đơn thuần là việc cắm hoa để trang trí mà là một phương thức quan sát thiên nhiên và soi chiếu thế giới nội tâm.
Trường phái Ikenobo và triết lý hoa đạo
Tiến Đạt lựa chọn tìm hiểu Ikenobo (池坊), một trong những trường phái Ikebana lâu đời của Nhật Bản. Tinh thần của trường phái này giúp anh nhìn cây, hoa và những trạng thái khác nhau của sự sống bằng sự quan sát và trân trọng, từ lúc non trẻ, nở rộ cho đến khi úa tàn.
Ma – khoảng trống trong Ikebana
Một khái niệm quan trọng trong hành trình thực hành Ikebana của Tiến Đạt là Ma (間), khoảng không hay không gian âm giữa các thành phần của một tác phẩm. Những khoảng trống không phải phần bị bỏ quên mà được tạo ra có chủ đích, giúp tổng thể có sự cân bằng và tạo nên nhịp điệu riêng.
Bài học buông bỏ từ Ikebana
Qua việc lựa chọn, cắt bỏ những cành hoa không phù hợp và tạo ra khoảng trống trong tác phẩm, Tiến Đạt dần nhận ra giá trị của sự buông bỏ trong cuộc sống. Ikebana giúp anh học cách rời khỏi những điều không còn phù hợp, chấp nhận thay đổi và dành không gian cho những điều mới có thể xuất hiện.
Nageire và cách quan sát thiên nhiên
Tiến Đạt cũng tìm hiểu Nageire (投入), một hình thức cắm hoa đề cao vẻ tự nhiên của cây cỏ. Việc quan sát cách hoa và cành cây tồn tại trong môi trường tự nhiên giúp người thực hành hiểu rõ hơn đặc điểm, hướng phát triển và vẻ đẹp riêng của từng loài.
Ikebana và lối sống chậm
Với Tiến Đạt, Ikebana khơi dậy khả năng sống chậm và cảm nhận trọn vẹn hiện tại. Hoa rồi sẽ tàn, tác phẩm rồi sẽ biến mất, nhưng quá trình quan sát, sáng tạo và cảm nhận sự sống trở thành giá trị quan trọng hơn một thành quả cố định.
Từ nghệ thuật Ikebana, Tiến Đạt tìm thấy một con đường riêng: buông bỏ những gì không còn phù hợp, trân trọng thiên nhiên, chừa lại khoảng trống cho những điều chưa đến và sống trọn vẹn hơn với thực tại.
Từ khóa: Tiến Đạt Ikebana, Tiến Đạt, Ikebana Việt Nam, nghệ thuật cắm hoa Nhật Bản, hoa đạo, Kadō, Ikenobo, Nageire, Ma trong Ikebana, nghệ thuật Ikebana, sống chậm, triết lý Ikebana, nghệ thuật Nhật Bản, COOKOO.
được mặc định gắn với tốc độ, thử
nghiệm và tinh thần "cháy hết mình" -
Tiến Đạt lại tìm thấy nhịp sống riêng
trong tình yêu dành cho thiên nhiên và
hoa cỏ.
Tiến Đạt cũng từng là một chú chuột trên đường đua chuột (rat race) - nơi con người lao vào cuộc đua không hồi kết, ai cũng đuổi theo công việc, tiền bạc và địa vị; trong đó, người ta rơi vào guồng quay cơm áo gạo tiền mà chẳng bao giờ thật sự chạm tới đích đến. Giá trị con người dễ bị quy đổi thành mức độ bận rộn và độ dài danh sách thành tựu. Giữa dòng nước xiết dày đặc những áp lực cuộc sống, Tiến Đạt tìm thấy một chốn bình yên nhờ hoa đạo - Ikebana.
Trước đó, Tiến Đạt chỉ cắm hoa theo bản năng, bị cuốn hút bởi một câu hỏi chưa thể lý giải tại thời điểm ấy: tại sao tối giản mà có những bình hoa vẫn đẹp đến thế? Lúc ấy, Đạt chỉ mải miết học theo những hình ảnh trên mạng, cũng không thực sự hiểu nguyên lý của Ikebana là như thế nào. Không lâu sau, Tiến Đạt được giới thiệu đến một lớp học Ikebana ở Hà Nội. Anh chia sẻ rằng Ikebana đến với anh thuận lợi một cách kỳ lạ. Giờ đây, góc nhìn duy mỹ và tình yêu với hoa cỏ của Đạt bấy lâu cuối cùng cũng có tên gọi.
"Ngây ngô. Bởi lúc ấy mình như một trang giấy trắng, mình có biết gì đâu." Hỏi anh bây giờ nhìn lại có thấy đẹp không, câu trả lời đến rất nhanh: "Đương nhiên là không."
Sau một thời gian tìm hiểu, Tiến Đạt chọn trường phái Ikenobo (池坊), trường phái cắm hoa Ikebana lâu đời nhất Nhật Bản - nơi sự sống được đặt ở trung tâm làm cốt lõi. Ở đây, một tác phẩm đẹp không chỉ nằm ở sự khéo léo, mà còn cần sự cảm nhận sâu sắc của người thực hành Ikebana với thiên nhiên, cây cỏ. Bởi lẽ, mỗi bông hoa, cành lá đều có linh hồn riêng và một tác phẩm đẹp cần phải lột tả được cái hồn đó. Hơn cả một món đồ trang trí, Ikebana là nghệ thuật tái hiện sự sống nên người cắm cũng cần thể hiện được bản tính của từng loài. Hoa đào phải cắm sao cho ra vẻ mong manh mà tràn sinh khí. Hoa sen phải dựng sao cho giữ được nét kiêu sa, thoát tục.
Với cách cắm hoa thông thường, đa phần chỉ những đoá hoa, phiến lá ở độ rực rỡ nhất mới được giữ lại. Ikebana thì khác. Dù là cành hoa, tán lá chớm non, bung nở hay khô tàn đều được người thực hành trân trọng. Ở đây, úa tàn không phải khiếm khuyết cần vứt bỏ. Nó là cách người thực hành trao cho cây cỏ một đời sống mới.
Điều quan trọng nhất Tiến Đạt học được qua Ikebana không chỉ là vòng tròn luân hồi trong hoa cỏ, mà còn có ma (間) - không gian âm, những khoảng trống giữa các chi tiết trong một tác phẩm. Khoảng trống ấy được người thực hành tính toán rất kỹ lưỡng và dành ra nhiều phép thử. Và câu hỏi lớn đặt ra ở đây là “Liệu có nên cắt đi bông hoa, cành lá mà mình yêu thích?” Điều quan trọng nhất Tiến Đạt học được qua Ikebana không chỉ là vòng tròn luân hồi trong hoa cỏ, mà còn có ma (間) - không gian âm, những khoảng trống giữa các chi tiết trong một tác phẩm. Khoảng trống ấy được người thực hành tính toán rất kỹ lưỡng và dành ra nhiều phép thử. Và câu hỏi lớn đặt ra ở đây là “Liệu có nên cắt đi bông hoa, cành lá mà mình yêu thích?”
"Cành nào anh cảm thấy không hợp anh sẽ cắt bỏ luôn. Biết đâu lại có cành khác lại phù hợp hơn,” Ikebana giúp Đạt hiểu rằng anh sẽ chỉ nhìn thấy con đường khác khi chấp nhận từ bỏ đi những thứ không còn phù hợp với mình.
Từ khi theo đuổi Ikebana, sự thay đổi về nội tâm Đạt là hết sức rõ rệt. Những thay đổi dần len lỏi vào suy nghĩ, kéo theo cả hành vi và lối sống của Đạt. Phần lớn sự biến chuyển về tư duy này đến từ bài học “buông bỏ” mà anh học được qua quá trình thực hành Ikebana. Từ chỗ biết lược bớt hoa lá để tạo ra khoảng trống “ma” trong Ikebana, Đạt dần học cách lược bớt trong chính đời mình: buông những đau buồn của quá khứ, những lo lắng về tương lai, để ở lại trọn vẹn với hiện tại.
Tưởng chừng sáo rỗng, cho đến khi biết Đạt đã lớn lên như thế nào. Anh lớn lên trong sự chiều chuộng và bao bọc. Gia đình nâng đỡ anh nhiều thứ, và cũng chọn giúp anh nhiều thứ, kể cả bản đồ tương lai lẫn con đường sự nghiệp. Suốt một thời gian rất dài, Đạt quen với việc đi theo một kế hoạch đã soạn sẵn, chẳng dám tự quyết định mình nên sống ra sao. Buông bỏ, với anh, trước hết là dũng khí bước ra khỏi vòng tròn an toàn ấy - để nhận ra: "Bản thân mình không chỉ có thế."
Đạt không còn theo đuổi kiến trúc - hội hoạ, cũng chẳng còn mặn mà với nhiếp ảnh. Đứng ở một góc độ khác, nhiếp ảnh cho anh con mắt bố cục; hội hoạ dạy anh cách phối màu và làm giàu chất liệu sáng tạo; vì thế, những niềm đam mê cũ ấy vẫn hiện diện thấp thoáng trong những sáng tác nghệ thuật của anh.
thực tại
Thật tò mò: Đạt học sống chậm từ Ikebana hay vì Đạt sống chậm, mới tìm đến Ikebana?
Đạt nói rằng, "Ikebana khơi dậy cái việc sống chậm của mình". Thế nào là sống chậm? Là sống để cảm nhận trọn vẹn khoảnh khắc thực tại.
Có một khái niệm anh rất thích: cắm hoa bằng chân. Nghĩa là đi để quan sát xem ở môi trường tự nhiên, cây cỏ sống như thế nào, nâng đỡ nhau ra sao, rồi tái hiện trên tác phẩm của mình. Đạt học điều này từ Nageire (投入). Lối cắm này được hiểu là “ném vào”, bắt nguồn từ việc đặt cành hoa một cách tự nhiên vào bình sâu nhưng cái “tự nhiên” này không phải là không có chủ đích. Nageire đòi hỏi người thực hành phải thể hiện được tiếng nói của cỏ cây, hoa lá. Cành ở trên cao thì phải cắm cao, hoa sống dưới thấp thì phải cắm đúng vị trí. Đây là cũng là cách con người thể hiện sự tôn trọng với thiên nhiên. Mỗi lần cắm hoa bằng chân, Đạt lại cảm nhận rõ và trân trọng hơn vẻ đẹp của thiên nhiên, hoa cỏ.
Câu trả lời quay về triết lý cốt lõi của Ikebana - tôn vinh sự sống. Vì vậy, dù là một bình hoa như ý, Đạt chỉ thấy chúng như một trải nghiệm, hơn là một thành tựu. Ngược lại, với những tác phẩm trái ý, Đạt xem chúng là một bài toán, không phải là một thất bại.
Vậy nếu nhịp sống hiện tại của Tiến Đạt là một bình Ikebana, nó nên được hình dung như thế nào? Một dáng bình mềm, có đường cong và thật nhiều sắc xanh - màu của trời nước mùa thu - Mát mẻ. Nhẹ nhàng. Yên bình. Vậy nếu nhịp sống hiện tại của Tiến Đạt là một bình Ikebana, nó nên được hình dung như thế nào? Một dáng bình mềm, có đường cong và thật nhiều sắc xanh - màu của trời nước mùa thu - Mát mẻ. Nhẹ nhàng. Yên bình.
Hoa trong bình rồi sẽ tàn nhưng nhịp sống mà hoa đạo để lại trong Tiến Đạt vẫn đang tiếp diễn: buông bỏ những gì không còn phù hợp, chừa lại khoảng trống cho những gì chưa đến. Ikebana không hứa hẹn với anh một đích đến. Nó chỉ dạy anh cách nhìn, và cảm, vẻ đẹp của sự sống đang diễn ra ngay trước mắt. Dù vẫn đang ở những bước đầu tiên trên con đường hoa đạo, lần này, Đạt không còn chạy trên đường đua của người khác mà đi trên con đường của chính mình.