Radiohead, với đa số người nghe, chỉ là cái tên gắn với một bài hát rất nổi là “Creep”. Nhưng hơn cả thế, Radiohead đã làm thay đổi cách người ta hiểu về rock. Họ là ban nhạc đã “đẩy xa ranh giới của rock” và là những người tiên phong của cuộc cách mạng số trong âm nhạc.

LỚN LÊN CÙNG ÂM NHẠC

Radiohead là ban nhạc rock người Anh, thành lập năm 1985 tại Abingdon, Oxfordshire. Năm thành viên của nhóm gồm Thom Yorke (hát chính, guitar, piano, keyboard), Jonny Greenwood (guitar lead, keyboard và nhiều nhạc cụ khác), Colin Greenwood (bass), Ed O’Brien (guitar, hát bè) và Philip Selway (trống). Họ gặp nhau khi còn học ở Abingdon School và lúc đầu chơi dưới tên On A Friday, gọi theo ngày họ thường tập trong phòng nhạc của trường. Sau này nhóm đổi tên thành Radiohead, rồi bắt đầu bước vào con đường chuyên nghiệp.

Câu chuyện của Radiohead bắt đầu rất giống một câu chuyện tuổi teen quen thuộc: vài cậu học sinh mê âm nhạc, tìm thấy nhau trong phòng tập, chơi vì thích,  rồi thử xem giấc mơ ấy có đi xa được không. Điểm đặc biệt nằm ở chỗ đội hình ấy gần như được giữ nguyên suốt nhiều thập kỷ. Trong âm nhạc đại chúng, nhất là rock, điều đó vô cùng hiếm hoi. Radiohead không chỉ là một giọng ca nổi bật hay chỉ xoay quanh một nhạc sĩ trung tâm; họ là những cộng sự lớn lên cùng nhau, thay đổi cùng nhau, và vì thế âm nhạc của họ luôn đầy tính mới mẻ. 

Họ bước vào thị trường âm nhạc chuyên nghiệp đầu thập niên 1990. Sau khi các thành viên tốt nghiệp đại học, Radiohead ký được hợp đồng với Parlophone vào cuối năm 1991. Năm 1992, single đầu tay “Creep” ra đời và nhanh chóng trở thành ca khúc đưa tên tuổi ban nhạc ra thế giới. Đây là bản hit toàn cầu đầu tiên của họ và cho đến nay, ca khúc này dường như vẫn gắn chặt với đời sống của những người yêu âm nhạc. Nhưng nghịch lý cũng bắt đầu từ đây: bài hát nổi tiếng này lại không phải là điểm sáng duy nhất trên con đường làm nhạc của Radiohead. 

NHỮNG ĐỨA TRẺ CHƠI ROCK

Ở thời kỳ rực rỡ nhất, Radiohead có đủ mọi dấu ấn của một ban nhạc lớn: hit đình đám, danh tiếng toàn cầu, lượng người hâm mộ đông đảo và 6 album từng đứng số 1 tại Anh. Nhưng điều khiến họ được nhớ đến không chỉ nằm ở bảng thành tích ấn tượng ấy. Với giới mộ điệu rock, Radiohead là biểu tượng của một ban nhạc không bao giờ bằng lòng với vinh quang sẵn có. Họ không tồn tại nhờ vài đĩa đơn nổi tiếng, càng không lặp lại công thức đã đưa mình đến thành công. Trong suốt hành trình nghệ thuật, Radiohead liên tục phá vỡ chính mình, làm mới ngôn ngữ âm nhạc và mở rộng giới hạn sáng tác qua từng giai đoạn. Với họ, rock luôn là một thế giới để khám phá, bằng ánh nhìn tò mò và hồn nhiên của những đứa trẻ.

Radiohead dần trở thành một ban nhạc sở hữu thế giới nghệ thuật riêng, nơi mỗi album là một lần họ tự tái định nghĩa mình. Nếu album đầu tay Pablo Honey (1993) vẫn còn in đậm dấu ấn của làn sóng alternative rock đầu thập niên 1990, thì đến The Bends (1995), Radiohead đã cho thấy một diện mạo sâu hơn, tinh tế hơn và giàu nội tâm hơn. Những ca khúc như “High and Dry”, “Fake Plastic Trees” hay “Street Spirit (Fade Out)” không chỉ giúp họ khẳng định bản sắc, mà còn đưa ban nhạc thoát khỏi cái bóng quá lớn của “Creep”.

Bước ngoặt quyết định đến vào năm 1997 với OK Computer - album thường được xem là một trong những cột mốc quan trọng nhất của rock hiện đại. Đó là một tác phẩm lớn, u uất và đầy ám ảnh, như lời tái hiện nỗi bất an của con người trong thời hậu hiện đại. Cũng từ đây, Radiohead mở rộng định nghĩa về rock: không còn chỉ là thứ âm thanh bùng nổ của nổi loạn, mà còn có thể là một cấu trúc phức tạp, đa tầng, chứa đựng những chuyển động tinh vi nhất của cảm xúc và tư tưởng. Không còn chỉ là một ban nhạc nổi tiếng, Radiohead bắt đầu được nhìn nhận như một chuẩn mực nghệ thuật.

Năm 2000, họ tiếp tục gây sửng sốt với Kid A, một album nghiêng mạnh về nhạc điện tử, gần như rời bỏ khuôn mẫu guitar-rock quen thuộc. Với những người hiểu rõ về rock, có thể hình dung đây là khoảnh khắc Radiohead chủ động bước ra khỏi chính công thức từng đưa họ đến đỉnh cao, để chọn một con đường mới mẻ hơn, khó đoán hơn và cũng nhiều rủi ro hơn.

Nhưng chính lựa chọn ấy đã đưa Radiohead vượt khỏi quỹ đạo thông thường của rock đại chúng. Giá trị của họ ngày càng gắn với trải nghiệm nghe trọn vẹn một album, với cảm giác rằng mỗi giai đoạn sáng tác là một ngôn ngữ khác, một biên giới khác của âm nhạc. Khi một nghệ sĩ khiến công chúng quay lại không chỉ để nghe “bài hit lớn nhất”, mà còn để chờ xem lần này họ sẽ thay đổi mình đến đâu, nghệ sĩ ấy đã vượt xa mô hình của một hit-maker thông thường. Radiohead không chỉ tạo ra các bản hit; họ tạo ra một tiêu chuẩn khác cho việc một ban nhạc rock có thể là gì. Đó mới là lý do tên tuổi ấy tồn tại bền bỉ đến vậy trong một thị trường âm nhạc luôn khắc nghiệt và biến động.

Bởi vậy, Radiohead được xem là huyền thoại vì luôn đối xử với âm nhạc như một lãnh địa cần không ngừng được mở rộng, chứ không phải một thị trường chỉ để chiều chuộng thị hiếu. Họ lớn lên cùng rock, sống với rock như những đứa trẻ không ngừng tò mò, không ngừng thử nghiệm.