itsnk (Lê Nam Khánh) – Producer nhạc điện tử và hành trình từ công nghệ đến âm nhạc
Bài phỏng vấn COOKOO về itsnk (Lê Nam Khánh) – music producer và audio artist thuộc thế hệ mới của Việt Nam, người kết hợp tư duy khoa học máy tính với sản xuất âm nhạc điện tử để tạo nên phong cách riêng biệt.
itsnk là ai?
itsnk, tên thật Lê Nam Khánh, là một producer nhạc điện tử đến từ Hà Nội. Anh được biết đến qua các dự án như album “Loi Choi” và nhiều sản phẩm mang màu sắc electronic, experimental và hip-hop. Bên cạnh âm nhạc, anh còn theo học và hoàn thành chương trình thạc sĩ Khoa học máy tính tại Mỹ.
Hành trình bắt đầu với âm nhạc
itsnk bắt đầu làm nhạc từ những trải nghiệm tự học với phần mềm DAW như Ableton, trong điều kiện hạn chế về thiết bị và thời gian. Không qua đào tạo âm nhạc chính quy, anh tiếp cận sản xuất âm nhạc thông qua Internet, EDM và các nghệ sĩ như Skrillex, Deadmau5 hay Calvin Harris.
Music production và DAW
Quá trình sáng tác của itsnk gắn liền với DAW (Digital Audio Workstation), MIDI, piano roll và các plugin xử lý âm thanh. Anh làm nhạc hoàn toàn bằng máy tính, không sử dụng nhạc cụ truyền thống, với phương pháp “ear-driven production” – để tai dẫn dắt quá trình sáng tạo.
Công nghệ và âm nhạc
Với nền tảng khoa học máy tính, itsnk tiếp cận âm nhạc như một hệ thống xử lý tín hiệu số (digital signal processing). Kiến thức về lập trình và logic giúp anh hiểu sâu hơn về signal chain, EQ, compression, layering và cách các hiệu ứng tương tác với nhau trong mixing.
Quy trình sáng tạo và kỹ thuật
Mỗi project âm nhạc của itsnk có thể bao gồm hàng chục đến hàng trăm track, được xây dựng theo cấu trúc rõ ràng từ intro, verse, hook đến build và drop. Anh kiểm soát cả yếu tố kỹ thuật lẫn cảm xúc, từ micro-level như sound design đến macro-level như arrangement và không gian âm thanh.
Hành trình cá nhân và kỷ luật
Trong giai đoạn khó khăn khi du học, itsnk đối mặt với áp lực học tập và cuộc sống, nhưng đã vượt qua bằng kỷ luật cá nhân và sự tập trung dài hạn. Anh duy trì thói quen học tập và sáng tạo đều đặn, xem đó là nền tảng để phát triển cả âm nhạc lẫn sự nghiệp.
Độc lập trong âm nhạc
itsnk lựa chọn con đường independent artist, không ký hợp đồng với label hay công ty giải trí. Anh đề cao sự tự do sáng tạo, quyền kiểm soát sản phẩm và khả năng lựa chọn cộng tác dựa trên giá trị cá nhân.
Góc nhìn về ngành công nghiệp âm nhạc
Theo itsnk, ngành công nghiệp âm nhạc là một hệ thống phức tạp với nhiều yếu tố tài chính, hợp đồng và chiến lược. Anh nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ cơ chế vận hành của industry trước khi tham gia.
Âm nhạc Việt Nam và bản sắc
itsnk cho rằng sự phát triển của âm nhạc Việt Nam phụ thuộc vào tính đa dạng và sự tồn tại của nhiều cộng đồng nhỏ (micro-scenes). Từ đó, một hệ sinh thái sáng tạo tự nhiên sẽ hình thành, thay vì phụ thuộc vào mô hình ngoại nhập.
Tư duy sáng tạo
Với itsnk, âm nhạc không phụ thuộc vào công cụ mà nằm ở cảm nhận. Một bản nhạc “hay” không nhất thiết phải “thật” theo tiêu chuẩn truyền thống, mà quan trọng là cảm xúc nó mang lại cho người nghe.
Từ khóa: itsnk, Lê Nam Khánh, producer Việt Nam, electronic music Vietnam, music production, Ableton, DAW, MIDI, digital audio workstation, audio engineer, mixing mastering, independent artist Vietnam, experimental music, Loi Choi album, ear-driven production, digital signal processing music.
LÀM ĐƯỢC Ít ai ngờ rằng, một chàng trai Hà Nội từng chỉ được dùng máy tính vài giờ mỗi tuần lại trở thành một trong những producer nổi bật nhất của thế hệ mới. Lớn lên cùng Internet, itsnk - Lê Nam Khánh - đã đi từ những cú click chuột đầu tiên đến album Loi Choi, rồi trở thành thạc sĩ ngành Khoa học máy tính ở Mỹ. Một hành trình nơi tự do sáng tạo gặp kỷ luật, và niềm say mê công nghệ hòa vào âm nhạc, hình thành nên bản sắc riêng không thể nhầm lẫn.
Nhưng làm nhạc khi ấy chẳng hề dễ dàng. Bố mẹ anh rất nghiêm, mỗi tuần chỉ cho phép dùng máy tính vài tiếng, chủ yếu để học TOEFL hay SAT vì anh chuẩn bị đi du học. “Cho dùng mấy hôm, hôm sau đi vào phòng lấy luôn, coi như bye”, anh kể, vừa cười vừa nhớ lại cái thời bị “hạn chế công nghệ”. Mãi đến năm lớp 12, Khánh mới thật sự được dùng smartphone; còn trước đó, năm lớp 11, anh phải giấu bố mẹ để mua một chiếc Android cũ bằng tiền lì xì, chỉ để có thể lên mạng và nghe nhạc nhiều hơn.
Khánh không học nhạc, không biết chơi nhạc cụ, cũng chẳng có ai chỉ đường. Dù điều kiện hạn chế, âm nhạc vẫn tìm được đường len vào cuộc sống của anh. Khoảng những năm
2010-2011, khi Skrillex bắt đầu nổi lên cùng những EP đầu tiên, EDM trở thành hiện tượng toàn cầu. Âm nhạc điện tử tràn ngập các bảng xếp hạng, pop cũng dần mang nặng yếu tố electronic. Với Khánh, đó là lần đầu tiên anh cảm nhận được sức hấp dẫn của thứ âm thanh lạ lẫm ấy. ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK ITSNK “Anh thích những DJ như Skrillex, Deadmau5, Calvin Harris trước, rồi anh nhận ra họ làm nhạc bằng phần mềm, bằng DAW (Digital Audio Workstation), bằng chính chiếc máy tính của mình, thế là tải về để tự nghiền ngẫm”. Thời ấy, DAW vẫn còn xa lạ, mở ra là những giao diện với sóng âm, phím ảo chẳng hiểu nổi; mạng xã hội chưa nở rộ, chưa có những video hướng dẫn từng bước như bây giờ. Mọi thứ đều phải tự mò, tự đoán.
“Lúc bắt đầu thì khó khăn thật”, itsnk nói. “Hồi đó không có tài liệu, tiếng Anh chuyên ngành cũng không biết, mở DAW ra thấy toàn chữ lạ: compressor, MIDI, oscillator… chẳng hiểu gì hết. Tài nguyên tiếng Việt gần như không có và lúc ấy anh cũng không có ai để có thể giải thích cho mình. Anh mất có khi phải nửa năm mới hiểu được MIDI là gì”.
*MIDI: Musical Instrument Digital Interface.
Dù “thiếu thốn” đủ đường, Khánh vẫn kiên trì với lựa chọn của mình. Hồi đó nhà có mạng nhưng không có thiết bị”, anh kể, “không TV, không smartphone, chỉ có cái Nokia bấm, vào Facebook bằng Opera Mini, chậm rì rì”. Cứ khi nào được sử dụng máy tính là tải nhạc, chép vào thẻ nhớ, rồi ngồi nghe trong cái máy Walkman cũ”. Những lúc hiếm hoi được lên mạng như thế, anh cũng sẽ tranh thủ tìm bài mới, download, rồi mở phần mềm VirtualDJ ra để tập tành.
Rồi mọi thứ đến tự nhiên như một chuỗi nối tiếp. Trong khi vẫn tự mày mò làm nhạc ở nhà, Khánh bắt đầu gặp những người đầu tiên có cùng sở thích. Ở Trần Phú, có nhóm đàn anh lớn tuổi hơn đi DJ, còn anh khi đó vẫn đang là cậu học sinh cầm máy ảnh, chụp sự kiện cho trường Việt Đức. Hôm ấy, trường tổ chức prom, Khánh được giao chụp, và cũng chính tại đó, anh gặp nhóm DJ kia. “Lúc đó tình cờ hai bên đều biết nhau”, anh kể. Sau buổi hôm đó, họ quyết định lập một nhóm - và Beast Mode ra đời, nhóm DJ quy tụ những người anh em chung đam mê âm nhạc. Cùng nhau, họ tổ chức các buổi tiệc, sự kiện, rồi dần được mời chơi ở vài quán bar quanh Tạ Hiện.
Nhìn lại, Khánh xem đó là những bước ngoặt đầu tiên trong hành trình của mình. “Anh thật sự biết ơn vì những năm tháng đó”, anh nói. “Khó khăn có, nhiều là đằng khác. Anh đã dành rất nhiều thời gian và sức lực cho âm nhạc, nhưng chính những năm tháng ấy là thứ hình thành nên con người anh bây giờ”.
VÀ ÂM THANH
giữa công nghệ và
âm
nhạc, còn một điều khiến
itsnk trở nên
“công nghệ”
hơn bất kỳ ai khác: từ trước
đến
nay, mọi bản nhạc của
anh đều được tạo ra
bằng…
những cú click chuột.
Không đàn,
không nhạc cụ,
chỉ một chiếc máy tính, con
chuột và bàn phím. Cái “click” ấy, nếu nghe qua
có vẻ khô khan,
nhưng với
itsnk, đó là lúc trực giác và
kỷ luật
gặp nhau. Anh gọi
cách mình làm là ear-driven
production: để tai dẫn bàn
tay. “Sau hai mươi
mấy năm
nghe nhạc”, anh nói, “não
và tai mình
tự hình thành
cảm nhận về cấu trúc, về
scale,
về vòng. Làm bằng
chuột cũng vậy, phải nghe
đủ nhiều để biết mình đang làm gì. Không
phải click đại, mà là click có ngữ cảnh, click sao
để mọi thứ có lý”. Tất nhiên, việc làm nhạc hoàn toàn bằng chuột
không thể mang đủ mọi yếu tố “tốt” theo
nghĩa truyền thống, nhưng với itsnk, điều đó có
lẽ cũng chẳng quan trọng. “Nghe hay thì là
hay”, anh nói. “Nghe ‘thật’ chưa chắc hay; nghe
‘giả’ chưa chắc không hay”. Anh nhớ lại, từng
có người bảo vài đoạn piano của anh nghe hơi
“cứng”, nghe qua là biết ‘vẽ’ MIDI. Nhưng rồi
anh chỉ cười. Bản nhạc ấy đến giờ mọi người
vẫn nghe, và bản thân anh cũng thích nó. Với
anh, âm nhạc không nằm ở cách tạo ra, mà ở
cảm giác nó để lại đối với mình là gì. “Bây giờ click có khi còn nhanh hơn chơi”, anh
nói. “Piano roll ngày càng tinh vi - có scale, có
strum, có quantize… Sử dụng nó thành thạo
nên được xem là một skill của việc dùng DAW”. *Piano roll là một giao diện đồ họa dạng lưới dùng trong sản
xuất âm nhạc kỹ thuật số để chỉnh sửa nốt nhạc MIDI, thay vì
sử dụng bản nhạc truyền thống. Dĩ nhiên, để đạt được sự cân bằng giữa hai thế giới - một bên là công nghệ, logic và cấu trúc, một bên là cảm xúc, sáng tạo và âm thanh - chưa bao giờ dễ. Năm ba đại học, khoảng 2019-2020, cuộc sống của Khánh rơi vào một giai đoạn mà anh gọi là “tối tăm nhất”. Trượt môn, học bổng đứng trước nguy cơ mất, nghĩa là có thể phải về nước; cùng lúc, một mối tình năm năm cũng đổ vỡ. Mọi thứ chồng chéo lên nhau: anh thức đến 5-6 giờ sáng, ngủ đến tận chiều, ăn uống qua loa, việc học và âm nhạc đều bế tắc. “Anh phải tự thành thật với mình”, Khánh kể. “Nếu không thay đổi, chắc là ‘rơi’ luôn”. Từ khoảnh khắc đó, anh bắt đầu cố gắng thay đổi, làm lại từ đầu: điều chỉnh nhịp sống, đặt việc học hành lên trước, giữ kỷ luật như một sợi dây neo. Anh gọi đó là giai đoạn lock-in: gần hai năm chỉ ở trong nhà, học và làm nhạc. Anh bắt đầu ép mình vào một guồng kỷ luật: ngủ lúc 12 giờ đêm, dậy lúc 6-7 giờ sáng, rồi ăn sáng đàng hoàng trước khi bắt đầu ngày mới. “À, anh là một người mê game nữa, đặc biệt là Dota 2, nên ‘mẹo’ của anh là sau khi ăn sáng, chơi tầm hai tiếng cho đã, đã rồi thì bắt đầu ngồi vào học”, anh cười nói. Mọi thứ bắt đầu vận hành trơn tru hơn, và anh dần thấy sự thay đổi rõ rệt. Điểm số cải thiện, tinh thần ổn định, âm nhạc cũng trở lại nhịp cũ. Thời điểm đó, anh làm EP “After Party” cùng Vũ Thanh Vân - một dự án kéo dài gần hai năm, “có mấy bài mà lâu phết”, anh cười. Nhưng chính quãng thời gian ấy khiến anh hiểu rằng, chỉ cần kiên trì và nhìn xa hơn một chút, điều tốt đẹp rồi cũng sẽ đến.
ĐỂ VƯỢT TẦM
Cũng chính vì vậy, itsnk chọn đi một mình. Không label, không manager, không ê-kíp đứng sau. Không phải vì kiêu ngạo hay “chủ nghĩa độc tôn”, mà vì anh hiểu rõ giá trị lớn nhất mình đang có: tự do. Anh biết cách “cỗ máy” âm nhạc vận hành: label và các công ty giải trí có ngân sách, truyền thông, và mối quan hệ; đổi lại là các điều khoản, hợp đồng, nếu đọc sai, có thể biến cơ hội thành gánh nặng; chỉ một dòng chữ mơ hồ cũng đủ khiến người ta phải hối hận.
Khi nói về “cỗ máy” ấy, itsnk giữ giọng điềm tĩnh, đầy cảnh tỉnh. Anh gọi đây là “một ngành đốt tiền”, nơi hợp đồng có thể dài hàng chục trang, điều khoản chia chác mập mờ, và những cơ chế ẩn vẫn luôn tồn tại. Những lời mời nghe ngọt ngào nhất thường xuất hiện khi các bạn còn trẻ và nôn nóng nhất. Anh không phủ nhận hệ thống, nhưng luôn nhấn mạnh một điều: phải hiểu rõ nó. Hiểu mình đang đứng ở đâu, mình giữ phần nào, và quan trọng nhất: mình sẵn sàng đánh đổi điều gì.
Từ góc nhìn ấy, anh mở rộng câu chuyện sang bức tranh âm nhạc Việt Nam hiện tại. Theo anh, thị trường đang nhộn nhịp hơn bao giờ hết: các label, công ty và chương trình đào tạo nghệ sĩ xuất hiện ngày càng nhiều, phần lớn lấy cảm hứng từ mô hình của Hàn Quốc. Điều đó mở ra nhiều cơ hội, nhưng đồng thời cũng tạo nên một áp lực khó thấy: áp lực phải “đúng chuẩn”, phải chạy kịp theo một khuôn mẫu nào đó. “Đôi khi, chính những thứ đó lại khiến người ta quên mất lõi của mọi thứ - âm nhạc”, Khánh nói.
Với itsnk, điều Việt Nam cần không phải là mô hình mới, mà là sự đa dạng thật sự: để các sắc độ được phát triển tự nhiên, từ điện tử, indie, hip-hop cho đến experimental. “Chỉ cần đủ nhiều ‘sân chơi’ nhỏ tồn tại bền vững”, anh nói tiếp, “chúng sẽ tự kết nối lại, tạo thành bản sắc riêng, một ‘sân chơi lớn’ riêng mà không cần vay mượn ai”.
Anh không mong mọi người “học” cách anh làm nhạc, vì mỗi người đều có con đường, cảm xúc và ngôn ngữ riêng. “Mỗi người có cách làm khác nhau, có sở thích khác nhau”, anh nói, “và khi mọi người đào sâu vào những ‘sân chơi’ của riêng mình, thì chính sự đa dạng đó sẽ khiến âm nhạc Việt trở nên phong phú và phát triển hơn. Khi ấy, chúng ta không chỉ dừng ở việc có bản sắc, mà lúc đó chúng ta có thể vượt tầm, mang bản sắc đó ra thế giới, phát triển và sánh vai cùng những nền âm nhạc khác. Đấy mới là end goal”.
“Nếu có một điều gì mọi người có thể ‘học’ được từ anh, thì có lẽ đó là việc mọi thứ đều có thể làm được. Anh là một thằng nhóc bắt đầu từ con số 0 - không nhạc cụ, không điều kiện, gặp đủ kiểu khó khăn và phải tự học cách cân bằng mọi thứ. Nhưng nếu mọi người thực sự đủ đam mê và giữ được kỷ luật với bản thân, mọi người hãy tin rằng ở phía cuối con đường kia, chắc chắn sẽ có ánh sáng, và sẽ có những phần quà dành riêng cho mọi người. Anh là nhân chứng sống đây này”. *cười*