Nếu điện ảnh hiện đại là trải nghiệm 4K, IMAX mãn nhãn, thì tác phẩm của FersetID lại giống như chiếc đĩa game PS1 trầy xước. Đó là thứ “phép giả kim” kỳ lạ giữa chất liệu lo-fi và cảm xúc sâu lắng, giữa nỗi hoài niệm méo mó và ý nghĩa mới được tái tạo. Và tất cả nằm trong một tiểu văn hóa đang trỗi dậy, được gói gọn với cái tên mang tinh thần “retro-futurist”: demake.

Khi người ta không “nâng cấp” mà “giảm cấp”

Demake là khi bạn không upscale, mà downplay. Là khi Elden Ring được “nén” vào băng Game Boy. Khi Kratos có chiếc cằm vuông như khối dữ liệu. Khi Spirited Away hay Blade Runner được tái hiện bằng đồ họa PS1/N64. Nó đang trở thành một ngôn ngữ sáng tạo mới: nơi các modder và nghệ sĩ dùng “ngữ pháp hình ảnh” của game cổ, texture mờ, nhân vật đa giác, để kể lại những câu chuyện cũ theo cách hoàn toàn khác.

Trong thời đại mà AI và GPU có thể tái tạo mọi khung hình ở độ phân giải 8K, vẻ thô ráp và vụng về của demake lại mang trong mình tinh thần phản kháng rõ rệt. Nó đi ngược lại xu hướng mượt mà, hoàn hảo đến mức vô cảm của công nghệ, để nhắc ta rằng sức sáng tạo không phụ thuộc vào độ sắc nét hay số lượng pixel. Chỉ cần một câu chuyện đủ hay, vài thủ thuật, và một niềm đam mê mãnh liệt, thế là đủ để dựng nên một thế giới đầy cảm xúc, dù chỉ từ những khối vuông gãy góc và ánh sáng chập chờn.

Từ đó, một làn sóng mới bắt đầu lan rộng. Ngày càng nhiều nghệ sĩ mang tinh thần của game retro vào những lĩnh vực tưởng chừng xa lạ, từ truyền hình thực tế, chiến dịch thời trang (như Mowalola) cho đến video âm nhạc (như VinceJG). Demake giờ đây đã vượt ra khỏi ranh giới của thể loại, mà là một thẩm mỹ, một cách nhìn mới về sự sáng tạo: người ta đánh đổi độ sắc nét để tìm chiều sâu, đánh đổi sự hoàn hảo để chạm đến cảm giác thật. Và không ai đang làm điều đó tốt hơn FersetID.

“Giải mã” điện ảnh theo phong cách game retro

Tự nhận mình chỉ là “người mới bắt đầu”, FersetID - nghệ sĩ người Colombia - mới thật sự làm quen với phần mềm Blender từ năm 2023. Thế nhưng chỉ trong thời gian ngắn, anh đã trở thành một trong những gương mặt nổi bật nhất của cộng đồng low-poly art. Tác phẩm của anh giống như khi điện ảnh bước qua "tuổi dậy thì" trong thế giới đồ họa PS1: ngô nghê, thô ráp, nhưng tràn đầy sức sống.

Bắt đầu từ những đoạn video meme ngắn, FersetID sớm nhận ra tiềm năng của ý tưởng: Nếu không chỉ demake game, mà còn demake phim thì sao? Và thế là từ Whiplash đến Home Alone, từ Paprika đến The Matrix, anh tái dựng những cảnh phim kinh điển bằng ánh sáng glitchy, gương mặt vuông vức và phụ đề tiếng Tây Ban Nha lẫn nhiễu.

“Tôi là người Colombia, và tiếng mẹ đẻ của tôi là tiếng Tây Ban Nha. Trong những trò chơi cũ, phần dịch thường chỉ là phụ đề, giữ nguyên âm thanh gốc. Khi tái tạo phim theo phong cách game retro, tôi muốn khơi lại cảm giác ấy, như thể trò chơi đang được dịch sang tiếng Tây Ban Nha”, anh chia sẻ.

Những đoạn phim của FersetID không hề trơn tru, và đó chính là lý do khiến chúng sống động đến lạ. Máy quay đôi khi dừng lâu hơn cần thiết, ánh sáng nhấp nháy, âm thanh khô và rạn. Nhưng trong sự vụng về ấy lại có một thứ cảm giác rất người: như thể bạn đang khởi động một ký ức, không phải xem lại một thước phim.

Các bản demake của anh tồn tại ở ranh giới mong manh giữa trò đùa và sự trân trọng: quá chân thành để là parody, nhưng cũng quá nghịch ngợm để được xem là nghệ thuật hàn lâm. Thế giới của FersetID không giễu cợt điện ảnh, nó tái sinh điện ảnh theo cách chỉ game thủ mới hiểu. Anh đặt ra những câu hỏi: Nếu Clockwork Orange là cảnh cắt trong một trò RPG thì sao? Nếu Spirited Away là đĩa game cũ bán ở chợ Colombia thì sao?

Và chính từ những giả định tưởng chừng vô nghĩa ấy, anh mở ra một cách nhìn mới: điện ảnh như trò chơi ký ức. Những bộ phim từng xa lạ với thế hệ Gen Z bỗng trở nên gần gũi, như những giấc mơ có thể chạm tay vào: Akira trở thành thứ bạn muốn click, Blade Runner cuối cùng cũng có được màn hình “Start” mà nó chưa từng có.

Demake, trong tay FersetID, như một lời nhắc rằng sự mộc mạc, méo mó, đôi khi vụng về, có thể chứa đựng sức biểu đạt mà hình ảnh siêu thực không thể chạm tới. Bởi giữa một thế giới nơi mọi thứ đều cố gắng trông “thật”, chính những điều “giả” một cách trung thực lại khiến ta tin hơn, nhớ lâu hơn, và thấy mình trong đó nhiều hơn.