Nắng mờ chôn vào đám mây xa vùi trong bầu trời xám xịt. Gió bấc quất nhè nhẹ khiến tôi rùng mình vì sương giá ẩm trên da. Tôi đã già rồi. Già đến mức mỗi lần đứng dậy khép cánh cửa gỗ lại nghe tiếng thời gian lạo xạo trong khớp xương. Nhìn đụn nước sóng sánh trong chén trà vởn hơi, tôi thoáng chạnh lòng khi thấy mình lại mang dáng vẻ hao mòn của một bà lão tóc bạc phơ đã ngoài thất tuần từ lâu. 

Tôi thay đổi là vậy, nhưng căn nhà ấm cúng của tôi vẫn như xưa. Vẫn khoảnh sân gạch nung bạc màu, vẫn giàn hoa hoàng yến vàng đỏn trước thềm tam cấp, vẫn mảnh vườn nhỏ với khóm cẩm tú cầu màu sắc tôi trồng từ đầu đông, vẫn anh bạn chó nâu già thường ễnh bụng phơi nắng bên chân bàn trà, vẫn bộ ấm chén sứ men ngà, và mấy bức tranh cũ tôi vẽ treo trên vách mà chồng tôi từng tỉ mỉ đóng lên. Hàng xóm láng giềng xúi tôi, khuyên tôi lên thành phố ở với con cháu cho tiện. Thằng con trai tôi cũng hết lời mãi. Con cháu thương tôi ở một mình. Nhưng tôi không đi.

Gần con, gần cháu ai chả muốn. Chỉ là nơi này là nhà. Tôi không nỡ đi, cũng không muốn đi.

Đây là nơi cái vách tường ngoài hiên vẫn còn vết mẻ từ hồi thằng con trai tám tuổi nghịch gậy đập vào. Đây cũng là nơi có góc tường sát bếp, vạch dấu bút bi lệch ngang, lệch chéo những dấu in chiều cao của con gái tôi từ thuở nó mới chập chững biết ô a. Đây cũng là nơi tôi đã làm dâu, làm vợ, làm mẹ, rồi làm bà; là nơi tôi đã tiễn người bạn đời của mình đi xa trong một chiều cuối thu lá rụng, và cũng là nơi tôi học cách sống một mình - lần đầu tiên trong cuộc đời.

Cái Thư - con gái tôi lấy chồng ngoại quốc, định cư ở nước ngoài đã mười mấy năm. Nó hiếm khi về được. Còn thằng Thanh - con trai tôi - sống trên thành phố, cách nhà cả nửa ngày lái xe. Nó cũng bận bịu công việc, vợ con, nhà cửa, trường học của lũ nhỏ, dăm bữa, vài tháng mới về một, hai lần. Mỗi năm, nhà tôi chỉ sum họp đông đủ vào đúng hai ngày: ngày ba mươi và mùng một Tết. Hai ngày này luôn ngắn đến mức vừa kịp nghe tiếng cười rộn ràng trong sân, đã lại thấy khoảng trống tràn vào nếp cửa.

Năm nay cũng vậy. Chớp mắt đã qua ngày Ông Công, Ông Táo, tôi tất bật lo tạ mộ, thanh minh. Thoáng cái, mở mắt ra đã là ngày con cháu chuẩn bị về nhà.

Từ sớm ngày ba mươi Tết, tôi đã dậy khi trời còn lanh lảnh sương mai. Hiếm khi, trong trái tim già này lại bất giác hồi hộp như ngày đầu về làm dâu phải tự chuẩn bị mâm cơm cúng Tết. Tôi vo gạo nếp, kho nồi thịt, nấu nồi canh bóng, rán nem rồi xếp lại chồng bát đĩa. Tay chân đã chậm hơn trước, nhưng tôi thích tự mình làm. Lâu lắm rồi, tôi mới lại thấy trong lòng nhiều hân hoan.

Đến gần trưa, chiếc sân bắt đầu có tiếng xe. Thằng Thanh đã về. Nó bước vào sân, người ngợm thì cao lớn, đầu đã hai thứ tóc mà sao tôi thấy nó vẫn như ngày nhỏ. Vừa thấy tôi đã cau mày phụng phịu:
- Mẹ lại tự làm hết đấy à? Con đã bảo để con đặt cỗ rồi mà.

Tôi cười xoà cho qua chuyện:
- Tết mà đặt người ta nấu thì còn gì là Tết.

Nó thở dài, xách đồ vào nhà. Vợ nó theo sau, cười hiền chào tôi rồi tay xách nách mang cả thùng quà cáp, bánh kẹo. Hai đứa cháu nội chạy ào vào sân, gọi “bà ơi” rồi ôm chân tôi ríu rít. Đứa cao, đứa thấp, béo tròn nần nẫn, hai má phúng phính đỏ lựng như hoa đào nở bung. Tôi xoa đầu chúng, thấy cả người mềm như bông.

Chiều chưa vãn nắng, cái Thư cũng về tới cửa. Nó đi một quãng đường dài, qua hai chuyến bay, rồi xe cộ mới đến được đây. Vừa bước vào cửa, nó đã ôm chầm lấy tôi mà thút thít như thể ngày còn thơ trẻ. Tôi ngửi thấy mùi nước hoa nhẹ trên tóc nó, mà trong một thoáng vẫn nghe cả mùi sữa mẹ trên da thịt khi lọt lòng. Người mẹ nào chắc cũng vậy, con có lớn bao nhiêu, đi xa đến đâu, trong mắt mẹ vẫn còn nguyên hình hài bé bỏng năm nào.

Bốn đứa cháu - nội ngoại đủ cả - làm ngôi nhà như rộng thêm ra vì tiếng cười giòn giã. Đứa cháu ngoại lớn đã vào đại học, nói năng nhanh nhẹn, mắt lúc nào cũng sáng ánh điện thoại, thoáng thoáng lại giơ máy lên chụp nọ chụp kia. Đứa thứ hai đang tuổi mới lớn, nửa muốn làm người lớn, nửa vẫn còn thích nép vào lòng mẹ. Hai đứa cháu nội nhỏ hơn thì chỉ cần có bánh mứt, anh bạn chó nâu già của tôi và sân để vờn mà chạy là đủ thành mùa xuân.

Tôi nhìn chúng, thấy thời gian thật lạ. Tôi đã tiễn con cái rời khỏi vòng tay mình, rồi chúng lại đem cháu chắt về làm đầy một căn nhà già nua.

Bữa cơm tất niên được dọn ra khi trời nhập nhoạng tối. Mâm cơm đặt giữa gian nhà chính. Mùi thịt kho, dưa hành, bánh chưng, canh măng, nem rán quyện vào nhau thành thứ hương vị mà chỉ Tết quê hương mới có. Ngoài ngõ thấp thoáng ánh đèn, trong nhà rực ánh nến trên bàn thờ gian giữa. Tôi ngồi đầu mâm, nhìn quanh một lượt, trong lòng thầm cảm khái. Có lẽ ở tuổi tôi, hạnh phúc không còn là điều gì lớn lao. Hạnh phúc chỉ là khoảnh khắc này: già trẻ lớn bé quây quần bên mâm cơm. 

Nhưng người đông thì lời nhiều. Lời qua, tiếng lại đôi khi như những chiếc bát xếp chồng, không khéo là kêu lanh canh.

Thằng Thanh vừa xới cơm, vừa bắt chuyện:
- Mẹ này, sau Tết mẹ lên ở với con đi. Mẹ cứ một thân một mình thế này, con không yên tâm. Có chuyện gì lại không ai kịp lo liệu thay mẹ được.

Cái Thư đặt đũa xuống, nói nhỏ:
- Anh nói thế nhưng anh chị thì đi làm suốt, trẻ con cũng đi học cả ngày. Mẹ lên đó rồi cũng chỉ quanh quẩn trong bốn bức tường thôi. Mẹ quen vườn tược ở đây rồi.

Thằng Thanh nhíu mày, kháo giọng:
- Cô ở xa nửa vòng trái đất, nói thì dễ. Mà cô có lo được cho mẹ ngày nào đâu.

Không khí trên mâm cơm chùng xuống. Mấy đứa nhỏ đang líu ríu cũng im bặt. Tôi biết hai anh em nó không giận nhau thật. Chúng chỉ thương tôi theo hai cách khác nhau. Một đứa muốn giữ tôi trong tầm mắt để an lòng. Một đứa muốn giữ cho tôi quyền được ở chốn quê hương. Nhưng tình thương, xiên qua, quẹo lại, lại thành mũi gai vô hình.

Rồi chuyện lại rẽ sang những cháu. Đứa cháu nội nói rằng nó muốn học hội họa chứ không theo ngành kinh tế như bố mẹ định. Cha mẹ nó nhăn mặt. Đứa cháu ngoại lớn thì bảo sau khi tốt nghiệp muốn đi nước khác làm việc, không muốn ở với bố mẹ nó. Con gái tôi lại mặt ủ mày chau. Tôi nhìn những gương mặt non nớt ấy, thấy trong mắt chúng có cái bướng bỉnh của tuổi mới lớn mà năm xưa cha mẹ chúng cũng từng có.

Thanh quay sang con mình:
- Học vẽ thì sau này sống bằng gì?

Đứa trẻ đáp, giọng run mà cứng:
- Con đâu muốn sống cuộc đời chỉ để làm bố mẹ yên tâm.

Câu nói ấy rơi xuống giữa mâm cơm như một giọt nước nóng. Tôi nhìn bát canh nghi ngút khói trước mặt, chợt nhớ rất lâu rồi, cũng một bữa cơm cuối năm như thế, chồng tôi từng muốn thằng Thanh ở lại quê làm việc gần nhà, còn nó thì nhất quyết lên thành phố. Ngày đó, tôi cũng từng nuốt nước mắt vào trong. Tôi đã nghĩ con đi là mất con. Sau nhiều năm, tôi cũng mới hiểu.

Tôi đặt bát xuống, chậm rãi hắng giọng. Cả mâm cơm ai nấy im lặng nhìn tôi.
- Hồi bố các con còn sống, ông ấy cũng từng giận Thanh vì nó đòi lên thành phố. Ông bảo ở gần nhà thì đỡ vất vả, có việc gì còn chạy về được. Còn Thư ngày ấy thì cứ mơ đi thật xa, xa khỏi cái làng này, xa khỏi quê hương để ngắm nhìn thế giới. Lúc đó mẹ buồn lắm. Mẹ tưởng đẻ con ra, nuôi con lớn lên là để có con cái quanh mình. Sau này bố các con mất rồi, mẹ mới dần hiểu ra một điều: con cái cũng phải sống đời của riêng mình.

Tôi ngừng lại, nhìn từng khuôn mặt đang lắng nghe.
- Nếu ngày ấy Thanh không lên thành phố, có khi giờ lại mang nỗi tiếc nuối cả đời. Nếu Thư không đi Tây, có khi nó cũng chẳng thành người như hôm nay. Cha mẹ thương con là đúng. Nhưng vì thương mà giữ quá chặt, tình thương ấy sẽ thành cái lồng.

Thanh cúi mặt. Thư cũng lặng im.

Tôi quay sang lũ cháu:
- Còn các cháu, muốn sống đời mình thì cũng phải nhớ: tự do không phải là thích gì làm nấy rồi để người lớn lo phần còn lại. Tự do là dám chọn và dám chịu trách nhiệm với lựa chọn ấy. Con muốn học vẽ, được. Nhưng phải học cho tới nơi tới chốn. Phải chứng minh rằng đam mê của mình không phải một cơn mưa rào - đến nhanh, đi còn nhanh hơn. Còn con muốn đi xa, được. Nhưng đi đâu thì đi, vẫn phải nhớ đường về nhà.

Tôi múc thêm canh cho từng đứa, giọng nhẹ hơn:
- Mẹ sinh ra chúng bây, nuôi chúng bây khôn lớn, không phải để sống thay chúng bây. Mẹ cũng không vì con vì cháu mà quên mất cuộc đời của chính mình. Các con cứ lo, cứ muốn mẹ lên thành phố vì sợ mẹ buồn, nhưng mẹ có ngày nào buồn đâu? Mẹ có mảnh vườn nhỏ của mẹ, có người ra người vào trong làng, có chú chó nhỏ, có bàn trà, có mấy bức tranh để ngắm mỗi chiều. Mẹ sống một mình, nhưng vẫn có niềm vui bầu bạn.

Tôi cười, nghe tiếng mưa phùn lâm thâm tệp trên cửa kính:
- Con cái phải được sống cuộc đời của chúng. Cha mẹ cũng phải sống cho chính mình. Như thế, mỗi lần gặp nhau mới là gặp nhau trong niềm vui, chứ không phải trong gánh nặng hay mặc cảm.

Không ai nói gì một lúc. Rồi đứa cháu nội rưng rưng mắt. Nó đứng dậy rót nước cho tôi. Không khí trong nhà dịu xuống, mặt ai cũng như gạt đi cả cân tạ. Thằng Thanh nhìn tôi, thở dài, nhưng lần này giọng nó đã mềm đi:
- Chúng con chỉ sợ mẹ cô đơn.

- Có lúc nào mà con người không cô đơn? - Tôi nói. 

Ngoài sân, gió lùa qua cành tuyết mai, làm những nhuỵ hoa trắng phau rung nhẹ, rơi xuống. Trong nhà, tiếng bát đũa chạm nhau lại vang lên, không còn gượng gạo. Hai đứa cháu nhỏ xin thêm nem. Anh em chúng nó lại thay nhau gắp cho mẹ miếng giòn, miếng ngọt. Cái Thư kể chuyện bên kia trời tuyết rơi, lũ trẻ nghe tròn mắt. Thằng Thanh lại pha trò về những lần đầu gặp gỡ, tán tỉnh vợ nó khi còn ngồi trên ghế nhà trường. 

Mọi người cùng cười. Mâu thuẫn không phải tự nhiên tan biến như chưa từng có; nó chỉ được nới ra, bằng sự thấu hiểu, bằng việc mỗi người lùi lại một bước để nhường chỗ cho tình thương đi qua.

Tối ấy, khi cả nhà đã ngủ, tôi ra hiên ngồi một mình với ấm trà phổ nhĩ yêu thích. Trời cuối năm se lạnh. Trong nhà vẫn còn mùi nhang trầm và mùi thức ăn vương trên rèm cửa. Tôi nghe tiếng thở đều của căn nhà sau một ngày đông đủ. Lòng tôi đầy lên một thứ bình yên rất lặng.

Ở tuổi này, tôi không còn mong giữ chặt điều gì. Mỗi năm, đương cái tuổi xế chiều, cuộc đời vẫn dạy tôi nhiều thứ. Khi con cháu về, tôi vui trọn vẹn với tiếng cười của chúng. Tôi nhìn, tôi nghe, tôi ghi nhớ từng gương mặt, từng câu nói, từng bàn tay chuyền nhau bát canh nóng. Tôi để mình ngập tràn trong hạnh phúc ấy, không dè sẻn, không lo lắng rằng ngày mai nó sẽ đi qua. Bởi niềm vui nào cũng có thời hạn của nó. Mùa Tết cũng chỉ vội đi ngang rồi lại phải nhường chỗ cho những ngày bình thường.

Sáng mùng một, cả nhà chúc Tết, chụp ảnh, ra vào tất bật. Đến chiều, đứa phải ra sân bay, đứa phải lên xe về thành phố. Căn nhà lại thưa dần như thủy triều rút cạn. Tôi đứng ở cửa nhà nhìn theo cho đến khi chiếc xe khuất hẳn sau ngã rẽ cổng làng. Nỗi trống trải ghé hỏi nhưng tôi hiểu và chấp nhận vì đây mới là cuộc sống thật của mình.

Tôi quay vào nhà, nhặt mấy vỏ kẹo lũ trẻ làm rơi bên bàn, xếp lại chiếc ghế con trai kéo lệch khỏi mâm cơm, đem cất mấy chiếc chén chưa dùng đến. Rồi tôi ra vườn tưới cho luống hoa, nói đôi câu vu vơ với chú chó nhỏ đang quấn quýt quanh chân. Chiều xuống, tôi ra sân tập vài động tác dưỡng sinh, sau đó pha một ấm trà, ngồi trước hiên nhìn ánh nắng lui dần khỏi vách tường cũ.

Cả đời tôi, có những khoảnh khắc đến như một giấc mơ mà lại thật đến nao lòng. Những phút giây ấm áp đã qua - kể cả bữa cơm chiều ba mươi với tiếng cười sum họp quấn quýt của con cháu - đôi khi khiến tôi ngỡ mình vừa chạm vào một giấc mơ đẹp. Chỉ tiếc rằng giấc mơ nào rồi cũng ngắn ngủi, và sau mỗi lần chúng đi qua, con người ta lại phải lặng lẽ trở về với đời sống thực.

Năm nào còn được ngồi bên mâm cơm ngày ba mươi, tôi sẽ còn biết ơn năm đó. Năm nào còn được nghe tiếng “bà ơi” vang lên giữa sân, tôi sẽ còn mỉm cười. Rồi khi những cánh hoa đào đáp trên mặt sân ẩm sương, khi bữa cơm chỉ còn hai món đạm bạc, tôi vẫn sẽ pha trà mà cảm nhận thời gian lướt đi, vẫn sẽ sống một ngày bình thường với tất cả sự trân trọng. Tôi sống cuộc đời của chính mình, như điều tôi mong con cháu mình cũng làm được.